Life's but a Walking Shadow

จิตรกรหญิงที่มีชื่อเสียงก็ว่าหายากแล้ว จิตรกรหญิงยุค Baroque ที่วาดภาพได้โหดและทึบทะมึนยิ่งกว่าผู้ชายนี่สิ หายากกว่าเสียอีกนะ จึงนับว่าเป็นโชคดี(ของข้าพเจ้า?)ที่อย่างน้อยๆก็ยังมี Artemisia Genstileschi เป็นหนึ่งในนั้น

อาร์เตมิเซีย เชนสทีเลสกี้ มีชีวิตอยู่ในช่วงคศ. 1593-1652 เป็นลูกสาวของคนเดียวของจิตรกรชาวโรมันที่พอจะมีชื่อเสียงอยู่บ้างในสมัยนั้น แต่ถ้าสมัยนี้ ลูกสาวก็ล้ำหน้าพ่อไปเยอะล่ะค่ะ อาร์เตมิเซียเป็นศิลปินที่วาดภาพในสไตล์เดียวกับ Caravaggio ศิลปินเกย์ผู้ก้าวร้าวและป่าเถื่อน (เอ้า จริงจังนะ) เป็นผู้หญิงคนเดียวในกลุ่ม Caravaggist (- หมายถึงกลุ่มศิลปินที่เอาสไตล์การวาดของคาราวักจิโอ้เป็นแบบอย่าง) แล้วก็โด่งดังที่สุดในกลุ่มมาตั้งแต่ในสมัยก่อนแล้ว

Judith Beheading Holofernes : Caravaggio

ตำนานเรื่องจูดิธกับโฮโลแฟร์นนี้มีคนวาดกันมานาน เรื่องคร่าวๆมีอยู่ว่า จูดิธเป็นลูกผู้ดีมีชาติตระกูล เธอและสาวใช้ถูกโฮโลแฟร์นจับตัวไปเป็นเชลย โฮโลแฟร์นทารุณข่มเหงและข่มขืนเธอ อีสาวเจ็บแค้น เกิดเลือดเข้าตาจึงวางแผนกับคนใช้ หาจังหวะเหมาะแล้วฆ่าซะ

ถ้าบอกว่าเวอร์ชั่นของคาราวักจิโอ้โด่งดังและตกเป็นขี้ปากชาวบ้านมากที่สุดก็คงจะไม่ผิดเท่าไหร่ ทั้งนี้เพราะเขาเป็นคนแรกๆที่วาดจูดิธขณะลงมือจิกหัวโฮโลแฟร์นและใช้มีดปาดคออย่างดุเดือด คาราวักจิโอ้ใช้สีแดงที่ผ้าม่านสร้างสมดุลกับสีเลือดที่พุ่งกระฉูด ทั้งยังเลือก contrast แสงและเงาอย่างจงใจ เหมือนมีสปอตไลท์ส่องตัวละครทั้งสาม ทำให้ภาพวาดกลายเป็นฉากหนึ่งในละครเวที การแสดงสีหน้าของจูดิธ คนใช้และโฮโลแฟร์นก็ตีบทแตกกระจุย (ถ้าดูรูปใกล้ๆจะพบว่านางเอกของเรากำลังยืนหน้านิ่วคิ้วขมวด ทั้งแค้นทั้งเครียดทั้งสับสน อีป้าข้างๆก็ยืนไซโคอยู่ได้...) ซึ่งเป็นเรื่องที่ศิลปินยุคก่อนๆไม่ทำกัน ทั้งเรื่องของความรุนแรงในภาพ และเรื่องที่ให้ลูกผู้ดีมาเป็นอีสาวโหดแบบนี้

จูดิธของคาราวักจิโอ้กลายเป็นสัญลักษณ์ของการเรียกร้องสิทธิสตรี (feminism) ในศิลปะไปโดยปริยาย ในขณะที่คาราวักจิโอ้เองก็ได้ชื่อเสียงทั้งทางที่ดีและไม่ดี ทางที่ดีคือทักษะและสไตล์ของเขาไม่ธรรมดา หากแต่แปลกใหม่จนถูกพระสงฆ์องค์เจ้าในวาติกันเขม่นแทบปางตาย เขาเป็นศิลปินบาโร้กในกลุ่ม Naturalist อันหมายถึงจิตรกรที่มีสไตล์การวาดแบบเป็นธรรมชาติสมจริง ขนาดพระเยซูและสาวก พอผ่านมือคาราวักจิโอ้ก็กลายเป็นตาแก่โทรมๆเหี่ยวๆกันทุกคน ไม่มีการปั้นเสริมเติมแต่งให้หรูหราผิดความจริง แต่ถึงคนจะเกลียดเขาเยอะ ก็มีคนชื่นชอบติดตามผลงาน ฝากตัวเป็นลูกศิษย์ลูกหาอยู่ไม่น้อย

กลับมาที่อาร์เตมิเซีย ภาพที่มีชื่อเสียงที่สุดของเธอก็คือ Judith Beheading Holofernes อาร์เตมิเซียมีความผูกพันกับจูดิธมากและตลอดชีวิตการเป็นศิลปิน เธอวาดรูปจูดิธปาดคอโฮโลแฟร์นอยู่หลายหน สาเหตุหนึ่งคงมาจากชีวิตจริงของเธอที่ไปพ้องกับตัวละครนี้ ทั้งอาร์เตมิเซียและจูดิธต่างก็ถูกผู้ชายที่มีอำนาจเหนือกว่าข่มขืน ไม่ได้รับความเป็นธรรม และหวังจะแก้แค้น (เพียงแต่อาร์เตมิเซียไม่ได้ฆ่าใคร ทำได้ก็แค่ระบายออกทางรูปวาดนี่แหละ)

Judith Slaying Holofernes : Artemisia Genstileschi

สีหน้าและท่าทางของจูดิธเวอร์ชั่นแรกๆของอาร์เตมิเซียไม่มีแค่ความโกรธแค้น แต่เต็มไปด้วยความมุ่งมั่นที่จะเชือดมันให้ได้ ลักษณะของริมฝีปากที่เม้มและมือที่กำแน่นแสดงว่าไม่ลังเลที่จะกดบี้หัวโฮโลแฟร์น ผลักหน้ามันเพื่อหา position ถนัดอย่างใจเย็น

จูดิธของอาร์เตมิเซียระบายความรู้สึกออกมาแบบนิ่งๆแต่แจ่มชัดกว่างานของคาราวักจิโอ้ที่เป็นแรงบันดาลใจของเธอเสียอีก จูดิธคนนี้รู้ว่าตัวเองกำลังทำอะไรอยู่และยืนยันการกระทำของตนอย่างสงบ เลือดที่ไหลนองบนผ้าปูเตียงตอกย้ำความเลือดเย็นและตั้งใจจริงของจูดิธคนนี้ ผิดกับเลือดที่พุ่งกระฉูดออกจากคออย่างในภาพของคาราวักจิโอ้ และแม้แต่สาวใช้ก็ร่วมลงมือด้วย

อาร์เตมิเซียไม่ได้สร้างละครเวทีขึ้นมาให้เราชม แต่ทำให้เรากลายเป็นพยานรู้เห็นฉากฆาตกรรมไปอย่างไม่รู้ตัว คาราวักจิโอ้อาจจะเป็นต้นแบบเจ้าของสไตล์ แต่อาร์เตมิเซียคือผู้ที่ถ่ายทอดความรู้สึกของจูดิธออกมาได้อย่างชัดเจนที่สุด

The Passion of Artemisia : Susan Vreeland

มีนิยายเกี่ยวกับศิลปินหญิงคนนี้เรื่อง The Passion of Artemisia ของ Susan Vreeland ให้ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ได้ค่อนข้างถูกต้อง (รู้สึกอย่างงั้น น่าเชื่อถือกว่า Girl with a Pearl Earring แน่ๆล่ะ) ตอนแรกที่ซื้อมาก็ไม่ได้คาดหวังอะไรเลย ซื้อมาเพราะเห็นว่าเกี่ยวกับจิตรกรหญิงในยุคบาโร้กคนนี้เอง และเพราะไม่ได้หวังหรือเปล่าก็ไม่รู้ เลยอ่านเพลินมากค่ะ ภาษาสวยระดับมาตรฐาน อ่านง่าย

อดไม่ได้ที่จะเอาไปเปรียบเทียบกับ Girl with a Pearl Earring ซึ่งผลปรากฎว่าฉันชอบ The Passion of Artemisia มากกว่าเกือบๆจะขาดลอย (คือฉันว่า...Tracy Chevalier คนแต่งเรื่อง"หญิงสาวกะต่างหูมุก"ยึดกรอบนิยายโพสต์-โมเดิร์นมากเกินไป แล้วก็ยึดสไตล์เดิมๆมากไป อ่านแล้วไม่สนุก แต่ดันชอบเวอร์ชันภาพยนตร์เอามากๆ แสง สี มุม องค์ประกอบ ฉาก สวยมากกกกก) ทั้งที่โดยส่วนตัวแล้ว ฉันก็ลำเอียงชอบงานของ Vermeer มากกว่านิดๆ

นิยายเปิดเรื่องที่อาร์เตมิเซียตอนอายุ 17 กำลังจะขึ้นศาลเพราะออราชิโอ พ่อของเธอแจ้งความว่าอะยอสติโน ครูสอนวาดภาพและเพื่อนที่เป็นศิลปินด้วยกันข่มขืนลูกสาว ไม่ใช่แค่ครั้งเดียว แถมยังไม่ใช่แค่คนเดียวอีกต่างหาก แต่สุดท้ายคดีก็ถูกยกฟ้อง เพราะออราชิโอตกลงยอมความกับอะยอสติโนได้ อาร์เตมิเซียโกรธพ่อที่เห็นลูกเป็นแค่เครื่องมือหากิน โรมเป็นเมืองโบราณที่ผู้ชายเป็นใหญ่ ยังไงก็ไม่มีใครเชื่อเธออยู่ดี ต่อมาพ่อให้เธอแต่งงานกับจิตรกรชาวฟลอเรนซ์ จะได้ย้ายจากโรม หนีจากข่าวฉาวไปเริ่มชีวิตใหม่ เรื่องราวจะเป็นยังไงต่อไป...ก็เอาเป็นว่าเธอก็มีฝีมือพอที่ประวัติศาสตร์จะให้ที่ว่างกับเธอก็แล้วกัน

เมื่อเวลาผ่านไป อาร์เตมิเชียเรียนรู้ที่จะเข้าใจชีวิตมากขึ้น ภาพวาดของเธอนุ่มนวล อ่อนโยนขึ้นและแสดงถึงความเป็นผู้ใหญ่ที่ผ่านเรื่องร้ายๆมาแล้ว อาร์เตมิเซียไม่ได้ลืม เพียงแต่โตขึ้นและได้ลองพิจารณาความรู้สึกในวาระอื่นๆดูบ้าง

Judith and the Maidservant : Artemisia Genstileschi

อย่างเช่นภาพ Judith and the Maidservant นี้ที่วาดในยุคหลังๆ ลักษณะท่าทางและการใช้สีกับแสงเปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัด คงพอจะบอกถึงตัวตนที่เปลี่ยนไปของผู้วาดได้บ้าง

แอบชอบหัวในตะกร้าจัง :D แบบ...มองผ่านๆไม่รู้เลยนะว่าเป็นหัวคน - -"